Ogród deszczowy

Ogrody deszczowe to kompozycje roślinne posadzone na odpowiednio przygotowanym podłożu i zaprojektowane tak, by w jak największym stopniu filtrowały i zatrzymywały wodę opadową w krajobrazie.

Dzięki ogrodom deszczowym woda opadowa:

• zamiast spływać z dachu lub innej powierzchni utwardzonej do kanalizacji deszczowej jest stopniowo wchłaniana i wykorzystywana przez rośliny;
• jest oczyszczana (np. z metali ciężkich, pyłów, węglowodorów aromatycznych) przez systemy korzeniowe roślin oraz odpowiednio dobrane podłoże (keramzyt, piasek).

Ogrody deszczowe mogą być zakładane w gruncie (w zagłębieniach terenu, przy kanałach burzowych lub w miejscach bezpośrednio sąsiadujących z nawierzchnią utwardzoną), mogą także być umieszczone w skrzyniach lub pojemnikach na powierzchni gruntu. Realizacja ogrodu deszczowego w skrzyni jest stosunkowo prosta i nie wymaga specjalistycznej wiedzy, a pozwala na wykorzystanie wody opadowej i efektowne ozdobienie sąsiedztwa budynku. Poniżej pokazujemy, jak krok po kroku założyć taki ogród. Warto także rozważyć realizację ogrodu w gruncie, który jest tańszy w realizacji i zwykle stanowi bardziej spójny element kompozycji całego ogrodu.

Skrzynię, w której będzie tworzony ogród deszczowy, umieszczamy przy rurze spustowej odprowadzającej wodę z dachu, co najmniej 30 cm od ściany budynku (zwykle wymaga to przyłączenia rury doprowadzającej wodę bezpośrednio do skrzyni – patrz rysunek poniżej). Należy zwrócić uwagę, by rura była tak ustawiona, aby woda mogła swobodnie spływać, ale nie wymywała wierzchniej warstwy ogrodu. Powierzchnia ogrodu deszczowego zasilanego wodą deszczową spływającą z dachu powinna stanowić ok. 2% powierzchni połaci dachu, z której odprowadzana jest woda. Kształt i wymiary zależą od naszych możliwości i potrzeb (np. dla ogrodu o powierzchni 2 m² skrzynia może mieć zarówno wymiary ok. 1,4×1,4 m, jak i 0,5×4 m – przy założeniu, że wysokość skrzyni wynosi 80–90 cm).

Schemat ogrodu deszczowego w skrzyni.

Kolejne kroki zakładania ogrodu deszczowego w skrzyni:

Przygotowanie skrzyni na ogród. Skrzynia powinna być wykonana z materiału, który wytrzyma napór gleby, ale nie musi on być nieprzepuszczalny (np. drewno, tworzywo sztuczne). W skrzyni wycinamy otwór, przez który przejdzie rura odprowadzająca wodę (dolna krawędź rury na wysokości ok. 5 cm od dna pojemnika).

Wyłożenie skrzyni folią PVC. Najlepsza będzie folia o grubości 0,6 mm lub geomembrana EPDM.

Wypełnienie keramzytem. Na dno skrzyni wysypujemy ok. 5 cm keramzytu o średnicy 8–16 mm.

Montaż rur odprowadzających wodę. Na keramzyt kładziemy rurę drenującą (o średnicy 80 mm), która powinna być ustawiona pod lekkim kątem, aby ułatwiać odpływ wody na zewnątrz. Jedną końcówkę rury zamykamy przykrywką, drugą łączymy przy pomocy trójnika z pionowo ustawioną rurą przelewową (średnica 80 mm). Rolą pionowej rury jest zbieranie i odprowadzanie nadmiaru wody poza zbiornik, dlatego powinna wystawać kilka centymetrów ponad poziom ziemi (ale poniżej górnego brzegu skrzyni) i być zakończona ażurową przykrywką lub kratką PVC. Osłonkę można przymocować taśmą, aby dobrze chroniła rurę przed zatkaniem przez przypadkowe elementy. Przy trzecim wylocie trójnika montujemy rurę wyprowadzającą wodę poza skrzynię. Jeśli ogród ma mieć powierzchnię większą niż 3 m², w pojemniku umieszczamy dwa zestawy rur (dwie rury drenujące i dwie przelewowe).

Wypełnienie keramzytem. Tak przygotowane rury zasypujemy 15-centymetrową warstwą keramzytu o średnicy 8–16 mm. Łącznie warstwa keramzytu powinna mieć ok. 20 cm wysokości.

Warstwa piasku. Na keramzyt wysypujemy 10-centymetrową warstwę czystego, płukanego piasku. Robimy to tak, żeby warstwy się ze sobą nie zmieszały. Piasek delikatnie ubijamy i wyrównujemy.

Warstwa mieszanki piasku i ziemi ogrodniczej. Na piasek wysypujemy 40 cm mieszanki piasku i ziemi (w stosunku 4 porcje piasku na 1 porcję ziemi), która będzie stanowiła podłoże dla roślin w ogrodzie. Tę warstwę także ubijamy, w przeciwnym razie ogród może się zapaść w miejscu, w którym dopływa woda z dachu.

Nasadzenie roślin. Rośliny w ogrodzie deszczowym sadzimy dość gęsto (10–15% gęściej niż zalecane dla danego gatunku). Przykładowe gatunki roślin zaprezentowano poniżej.

Warstwa żwiru ozdobnego. Na wierzchu delikatnie rozsypujemy żwir ozdobny (8–16 mm) lub keramzyt, starając się nie przysypać przy tym roślin. Można rozłożyć też kilka dużych i płaskich kamieni, po których woda będzie łagodnie rozprowadzana po całej powierzchni ogrodu. Warto umieścić przynajmniej jeden płaski kamień pod wylotem rury spustowej, by  w  czasie nawalnych  deszczy nie doszło do niekontrolowanego wypłukania podłoża w jednym miejscu.

Podlanie. Po posadzeniu roślin obficie je podlewamy, aby szybciej zaczęły się ukorzeniać. Zapewni to właściwą wilgotność startową dla prawidłowego funkcjonowania całego układu.

Wybór roślin do ogrodu

W polskich warunkach klimatycznych najbardziej odpowiednie rośliny do ogrodu deszczowego to między innymi: irysy/kosaćce (Iris), miecznica wąskolistna (Sisyrinchium angustifolium), krwawnica pospolita (Lythrum salicaria), turzyce (Carex). Warto pamiętać, że nie wszystkie gatunki są mrozoodporne. Do stanowisk zacienionych odpowiednie są rodzime paprocie wieloletnie, np. nerecznica samcza (Dryopteris filix-mas (L.) Schott), wietlica samicza (Athyrium filix-femina) i długosz królewski (Osmunda regalia).

Zdjęcie tytułowe: Ogród deszczowy w pojemniku zrealizowany przez Fundację Sendzimira w Zespole Szkół nr 2 w Markach w ramach projektu "EkoMarki – Obywatelskie inicjatywy lokalne na rzecz środowiska" sfinansowanego ze środków NFOŚiGW.